Međunarodni dan sjećanja na žrtve holokausta
S obzirom da je 27. januar – Međunarodni dan sjećanja na žrtve holokausta, Muzej Sarajeva se pridružuje obilježavanju sjećanja na milione žrtava nacističkog režima i kroz svoju stalnu postavku kojom promiče edukaciju o holokaustu. Zato je danas za sve građane besplatan ulaz u Muzej Jevreja BiH.Poistovjećivanjem sa žrtvama i očuvanjem uspomena na njih, svijet buduće generacije uči lekcijama iz najtamnijih stranica prošlosti i time neprestano podiže savijest o opasnostima od radikalnih, ekstremističkih pokreta i totalitarnih režima, suvremenim oblicima antisemitizma, ksenofobije i svim drugim oblicima mržnje.
Muzej Jevreja BiH osnovan 1966. godine kao depadans Muzeja Sarajeva, s ciljem predstavljanja kulture Jevreja koji su s ostalim narodima na tlu BiH isprepleteni već 500 godina. Smješten je u najstarijoj sinagogi u Bosni i Hercegovini, Il Kal Grandi – Veliki hram ili Il Kal Vježu – Stari hram. Sinagogu je 1581. godine dao sagraditi Sijavuš-paša u prostoru koji je nosio naziv Sijavuš-pašina daira ili Velika avlija, kako se i danas zove. Otvaranjem Muzeja obilježeno je 400 godina od dolaska Jevreja Sefarda u Bosnu i Hercegovinu.
Tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu 1991‒1995. godine, Muzej nije pretrpio veća oštećenja. Međutim, nakon gubitka matične zgrade, svi eksponati Muzeja Sarajeva bili su smješteni u sinagogi, jer se smatralo da je to tada bilo najsigurnije mjesto.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2003. godine proglasila je Muzej Jevreja BiH nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Kada su se stvorili svi potrebni uslovi, Muzej je u julu 2004. godine ponovo otvoren za javnost. Jednom godišnje Muzej Jevreja BiH otvoren je za molitvu, kada Jevreji proslavljaju svoju Novu godinu ‒ Roš hašanu, kako bi se nastavio kontinuitet između nekadašnje i današnje jevrejske zajednice.
Prvi sprat pokazuje kulturni život Jevreja, te osobe i ličnosti koje su se iskazale ne samo u jevrejskoj istoriji, već i općenito u historiji Sarajeva i BiH, dok je zadnji sprat posvećen holokaustu i stradanju Jevreja, ali i njihovom učešću u Drugom svjetskom ratu.
Muzejski fond čine brojni predmeti iz svakodnevnog života Jevreja, angažmana u kulturno-sportskim društvima, te vezanih za vjerske običaje, a predstavljeni su i istaknuti Jevreji koji su ostavili nemjerljiv trag u istoriji ovdašnjih prostora u raznim oblastima, poput književnosti i nauke. O tome svjedoče i brojne fotografije, pisani tragovi te materijalni eksponati.
Srebreni tas ili Štit Tore, koji najavljuje nadolazeće praznike, najvrjedniji i najstariji eksponat muzeja nalazi se u prizemlju. Tu se nalazi i kopija Sarajevske Hagade, knjige koja je nastala na tlu Španije u XIV stoljeću i preko Italije i Dubrovnika stigla u Sarajevo
U muzeju je moguće pogledati i rukopise Isaka Samokovlije i predmete koji su mu pripadali – naočale, upaljač, pribor za pisanje i njegov portret, piše federalna.ba.
Druga galerija je najtužniji dio muzeja. U tom dijelu prikazano je stradanje Jevreja tokom Drugog svjetskog rata. Dio izložbe posvećen je ulozi Jevreja u radničkim pokretima prije Drugog svjetskog rata, ali i učestvovanju Jevreja u NOB-u, te „Pravednicima“- sa imenima imena građana BiH koji su, riskirajući vlastite živote Jevreje spašavali spašavali Jevreje tokom Drugog svjetskog rata.
Sa stropa visi “Knjiga stradanja” u kojoj se nalazi 12.000 imena ubijenih Jevreja, 6.000 sa područja Sarajeva i 6.000 sa područja ostatka BiH. Tu je i logorska haljina zatvorenice Mire Papo, te oznake koje su Jevreji morali nositi u tom periodu.
U sklopu Muzeja nalazi se i dobro očuvani atarski dućan (biljna apoteka). Jevreji su među prvima donijeli taj zanat u Sarajevo. Bavili su se lijekovima, travama i jedan od takvih dućana nalazio se na Baščaršiji, u Saračima. Pripadao je porodici Papo i jedini je sačuvan te vrste.
Jevrejski muzej u Sarajevu je na prvom mjestu od deset najvećih svjetskih jevrejskih destinacija koje treba posjetiti, po odluci čitatelja uglednog lista “The Jewish Daily Forward”.
Generalna skupština UN je na zasjedanju od 01. 11. 2005 god. usvojila rezoluciju o obilježavanju Međunarodnog dana sjećanja na žrtve holokausta.
Za datum obilježavanja, odnosno sjećanje na milione žrtava stradalih u holokaustu tokom II svjetskog rata, izabran je 27 januar, dan kada su jedinice Sovjetske armije 1945 god. oslobodile najveći nacistički koncentracioni logor – Aušvic. Tom prilikom oslobođeno je 7500 zatvorenika koje su za sobom ostavili nacisti.
Međunarodni dan sjećanja na holokaust se posebno obilježava u evropskim zemljama u kojim je tokom II svjetskog rata život izgubilo 53 miliona ljudi, među njima gotovo 31 milion civila.
Prema podacima iz različitih izvora, ukupan broj Jevreja, žrtava nacističkog progona, kreće se od najmanje 4.194.000 do 5.820.960, dok se sa svim drugim narodima, procjenjuje da je u holokaustu nestalo od devet do jedanaest miliona ljudi.
Holokaust je bio genocid bez presedana, sveobuhvatan i sistematičan čin koji je provela nacistička Njemačka zajedno sa svojim saradnicima, s ciljem da uništi čitav jevrejski narod, a njegovu kulturu i tradiciju izbriše s lica Zemlje. Osnovni motiv za Holokaust bila je antisemitska rasistička ideologija nacista. Jevreji nisu bili jedina žrtva nacističke Njemačke, ali bili su jedini narod ili grupa ljudi koju su željeli potpuno istrijebiti – to je ono što je jedinstveno za Holokaust.
Između 1933. i 1941. nacistička Njemačka vodila je politiku koja je Jevrejima otela sva njihova prava i imovinu. Potom je slijedilo njihovo obilježavanje te organizirano koncentriranje jevrejske populacije. Ta politika imala je široku podršku u Njemačkoj i velikom dijelu okupirane Evrope. Godine 1941., nakon invazije na Sovjetski Savez, nacisti i njihovi saradnici pokrenuli su plan istrebljenja svih Jevreja. Krajem 1941. politika se razvila u sveobuhvatnu, sistematsku operaciju smrti koju su nacisti nazvali “Konačno rješenje jevrejskog pitanja”.
Do kraja rata 1945. godine, oko šest milijuna Jevreja je ubijeno. Borba s gubitkom i moralnim kolapsom koji se desio tokom Holokausta trajni je izazov i obveza za čovječanstvo širom svijeta.
Među najzloglasnijim logorima smrti na tlu nekadašnje Jugoslavije bili su „Jasenovac“ (na tlu današnje Hrvatske) i Sajmište kraj Beograda.
Obilježavanjem ovog međunarodnog dana prilika je da se uz odavanje počasti milionima nedužnih žrtvava, jačaju snage protiv rasističke mržnje koja je dovela do holokausta, a što se upravo postiže konstantnim isticanjem važnosti sjećanja na preživjele, žrtve, spasitelje i osloboditelje.
Projekat “Pravednici među narodima” uspostavljen je sa namjerom da se oda priznanje i zahvalnost onima koji su za vrijeme Drugog svjetskog rata, rizikujući svoju bezbjednost, pomagali Jevrejima da prežive taj period. Izraelski muzej “Yad Vashem” čuva sjećanja na ta djela. Program dodjele titule Pravednika počeo je 1963. godine, uspostavljanjem Komisije pod rukovodstvom Vrhovnog suda pravde koji koristeći određene kriterije (svjedočenja, dnevnike, te razna dokumenta), procijenjuje djela pojedinaca (nejevrejskog porijekla) prema Jevrejima.
Jedna od najpoznatijih sarajevskih priča vezana za “pravednike među narodima” govori o porodici Hardaga i Zejnebi Hardaga – prvoj ženi muslimanki koja je dobila medalju pravednika muzeja Yad Vashema u Izraelu.
O tome je Eli Tauber- istraživač, historičar i savjetnik za pitanja kulture i religije Jevrejske zajednice BiH, rekao:
“Riječ je o bosanskoj muslimanskoj porodici koja je spasila jevrejsku porodicu tokom holokausta. Ista jevrejska porodica spasila je tu muslimansku porodicu tokom rata u BiH. Tokom spašavanja, Zejnebin otac je odveden u Jasenovac gdje je stradao. Zejneba je jednom prilikom rekla ‘ja nisam spašala Jevreje, već komšije”, ispričao je Tauber.
(Mostarski.ba)
