Upoznajmo BiH/Općina Kalesija

Geografski položaj

Općina Kalesija se nalazi na sredini puta između Tuzle i Zvornika u sjeveroistočnoj Bosni i Hercegovini. Smještena je u dolini gornjeg toka rijeke Spreče na južnim padinama Majevice i sjevernim padinama planine Javornik. Prosječna nadmorska visina područja je 270 metara nadmorske visine.

Od Tuzle se nalazi jugoistočno i udaljena je oko 22 km. Svojim većim dijelom nalazi se u dolini rijeke Spreče. Površina općine je 180 km2 sa oko 42 000 stanovnika. U fizičko-geografskom smislu teritorija Kalesije podijeljena je na 3 geomorfološke cjeline: 1.Majevica sa pobrđem 2.Dolina gornje Spreče 3.Bišina i njeno pobrđe.

Kalesija i njeno šire okruženje imaju umjereno-kontinentalnu klimu, a u toku godine nema većih temperaturnih oscilacija.

Hidrografsku mrežu općine čini rijeka Spreča sa svojim pritokama: Bukovica, Gribaja, Tavna, Dubnica, Papraća, Ugerovica, Mramorak, Sajtovića rijeka, Mala rijeka ali i manji povremeni tokovi. Dužina rijeke Spreče je 151,7 km, a kroz Kalesiju protiče u dužini od 43,5 km.

Područje općine Kalesija obiluje plodnim zemljištem koje je povoljno za razvoj poljoprivrede, a zastupljena su: aluvijalna, dolinska, brežuljkasta i brdska tla.

Kalesija ima povoljnu klimu i sastav tla, te je zbog toga razvijen biljni i životinjski svijet. U dolini Spreče nalaze se manje šume: crne johe, vrbe i poljskog jasena. Na većoj nadmorskoj visini su šume hrasta kitnjaka, hrasta lužnjaka kao i običnog graba. Također su rasprostranjene borove šume, šume cera i bukve. Od životinja su rasprostranjeni: medvjed, vuk, divlja svinja, jazavac, tvor, lisica, patke i druge ptice. Kalesija ima dobre prirodno- geografske osobine koje pružaju mogućnost razvoja mnogih privrednih grana.

Historija

U putopisima Jovana Kina (1150.-1165. godine) vizantijskog putopisca navodi se mogućnost da su se plemena Halisije ili Kalisije naselile u dolini rijeke Spreče i da su isti bili Muslimani. Za turskog perioda podignute su džamije u Vukovijama, Gojčinu, Šeheru, Hajvazima, Kalesiji Gornjoj, Miljanovcima, Seljublju i Raincima, a u XVI vijeku izgrađena je pravoslavna crkva u Dubnici.
Dolaskom Austrougarske izgrađene su brojne uskotračne pruge, otvoreni rudnici, razvijena industrija a u Kalesiji je 1906. izgrađena prva osnovna škola, kao i makadamski put Tuzla – Zvornik, preko Požarnice i Kalesije. Izgradnja željezničke pruge Tuzla – Zvornik počela je uoči prvog svjetskog rata, prekidana je više puta (svaki put zbog novog rata) da bi se radovi priveli kraju pred posljednji rat u BiH. Cjeloviti istorijat rata 92. – 95. godina, koji bi autentično i istinito obradio dešavanja na ovim prostorima još uvijek nije sačinjen. Ono što se sa sigurnošću može reći da je Kalesija prvi grad u BiH koji je oslobođen nakon samo 12 dana okupacije i to 23.05.92. godine. Od rata na ovamo počinje jedan drugi period općine Kalesije iza koje za sva vremena ostaje nerazvijenost, a rezultati promjena vidljivi su na svakom koraku.

Kulturni i nacionalni spomenici

Najstariji spomenici kulture na području Kalesije su stećci, nadgrobni spomenici još iz XIV i XV vijeka. Smješteni su na više lokacija, a ima ih preko stotinu, sa najraznovrsnijim simbolima i gravurama u kamenu.

Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za općinu Kalesija nalazi se spomenici:

• Nekropole sa stećcima na lokalitetu Mramorje i Strane u Bulatovcima,
• Atik džamija u Gornjim Vukovijama

Na više lokacija postoje i ostaci tvrđava – gradina iz najstarijih vremena, a najpoznatije su: Gojčin, Zolje – Jajići, te ispod Pješavice. Od vjerskih objekata najpoznatiji su: stare džamije u Hemlijašima i Lipovicama izgrađene na tzv. “Pašinom putu” iz perioda turske vladavine, a u Dubnici je pravoslavna crkva izgrađena u 16. vijeku.

Nekropole sa stećcima na lokalitetu Mramorje i Strane u Bulatovcima

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2013. godine, proglasila je „Historijsko područje – Nekropole sa stećcima na lokalitetu Mramorje i Strane u Bulatovcima, općina Kalesija“, nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Nacionalni spomenik čine nekropola Mramorje sa 18 stećaka raspoređenih u dvije grupe i nekropola Strane sa 10 stećaka.

Područje naselja Bulatovci i Memići u istočnom dijelu općine Kalesija naseljeno je odavno. U srednjem vijeku ovo područje ulazi u sastav župe pod nazivom Spreča. Ovim dijelom Bosne tada upravlja poznata srednjovjekovna familija Zlatonosovići. Kao tragovi srednjovjekovne prošlosti tu se nalazi više nekropola sa stećcima.

Nekropolu na lokalitetu Mramorje čini 18 stećaka podijeljenih u dvije skupine, gdje dominiraju sljemenjaci. Tri stećka su ukrašena. Od ukrasnih motiva uočavaju se: spirale, grozdovi, rozete, vrpce, biljna stilizacija, ljiljan.

U ovoj nekropoli posebno se ističe jedan masivan sljemenjak s postoljem, dimenzija: visina 128 cm, širina 112 cm, dužina 216 cm. Bogato je ukrašen. Na čeonim stranama: dvije S-spirale, dva grozda, rozeta i pored njega dvije male spirale, tri vrpce, koje se završavaju sljemenasto, dvije spirale na dnu; suprotna strana u donjem dijelu pored grozdova ima dvije spirale vezane za dvije vrpce koje prate oblik sljemena, a na gornjem dijelu nalaze se dvije povezane manje spirale, kod kojih se srednja stabljika završava u formi ljiljana. Bočne strane su podijeljene uspravnom vrpcom u čijem se vrhu nalazi rozeta, a vodoravno se nalazi cik-cak vrpca sa po dva stilizovana stabla i dvije spirale. Na sljemenastom dijelu prikazan je motiv sličan pokrovu kuće od šindre. Nekropolu sa stećcima na lokalitetu Strane čini 10 stećaka i jedan dio stećaka je oštećen ili utonulo u zemlju.

 

Atik džamija u Gornjim Vukovijama

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika je u martu 2018. godine, proglasila „Graditeljsku cjelinu – Atik džamija u Ćivama, Gornje Vukovije, općina Kalesija“ nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Atik džamija u mahali Ćive, nalazi se između naselja Gornje Vukovije i Tojšići. Dugo je bila centar vjerskog života za šire prostore i veći broj naselja.

Opća narodna tradicija stanovništva Gornje Spreče govori da je Atik džamija u Ćivama vrlo stara i da spada u najstariju džamiju ovog područja. Narodno predanje koje je zabilježeno sredinom druge polovine 20. vijeka, za ovu džamiju kaže da je već tada bila stara 300 godina. O velikoj starosti govori i naziv džamije Atik, što na turskom upravo i znači „stara“.

U haremu džamije nalazi se mezarje sa starim nišanima. Najstariji je iz 1774/1775. godine. Nišani su različitih veličina i oblika.

Zaključeno je da je džamiju izgradio majstor sa velikim iskustvom. Džamija je srednje veličine i ima zatvoren ulazni trijem. Prostor za molitvu je 8,1×8,4 m. Prednji mahvil dubine je 3,2 m.
Opća narodna tradicija, historijski podaci i graditeljsko-arhitektonske karakteristike, ukazuju da je Atik džamija u Ćivama izgrađena u 17. vijeku, u stilu tradicionalne bosanske narodne arhitekture. Kao takva, uz manje izmjene (drveni krov zamjenjen crijepom, zatvoren trijem, zidovi omalterisani,…), očuvana je do najnovijih vremena. Napuštena je 1980. godine, kao dotrajala a i izgrađena je nova podkupolna džamija u Gornjim Vukovijama.

Zgrada džamije je obnovljena u periodu 1996. – 1997/8. godina.

Atik džamija u Čivama je jedini islamski vjerski objekat koji je sačuvan u izvornom obliku, na cijeloj općini Kalesija.

Privreda

Na ovom području je dominirala poljoprivredna proizvodnja. Poljoprivredno dobro «Spreča» je imala modernu farmu te razvijenu ratarsku proizvodnju – uglavnom žitarice. Po gašenju ove firme niče čitav niz manjih proizvođača mlijeka, junećeg, pilećeg i ovčijeg mesa, raznovrsnih ratarskih kultura, podignuti su novi zasadi šljive, jabuke, kruške, jagode i u manjem obimu proizvodnja povrća.

U oblasti privrede dominira proizvodnja i to metaloprerađivačka, proizvodnja kartonske i plastične ambalaže, grafička, proizvodnje drvene građe, proizvodnja namještaja, pvc, aluminijske i drvene stolarije, ukrasnog i drugog kamena, betonskih cijevi i galanterije .
Najznačajniji doprinos izvoznim efektima je u izvozu čeličnih otkivaka (njemačko tržište), namještaj (zapadna tržišta), plastična i najlon-folija ambalaža (tržište bliskog i dalekog istoka).

(Mostarski.ba, Općina Kalesija, Wikipedia)