Upoznajmo BiH/Općina Kladanj

Geografski položaj

Općina Kladanj nalazi se u sjeveroistočnoj Bosni,  prostire se dolinom rijeke Drinjače, u podnožju planine Konjuh. Naseljeno mjesto Kladanj je smješteno na putu Orašje-Tuzla-Sarajevo. Nadmorska visina je 560 metara, površina 325 km2.

Graniči sa pet općina: Živinice sa sjevera, Šekovići sa istoka, Vlasenica sa jugoistoka, Olovo sa jugozapada i Banovići sa sjeverozapada.
Sam grad je smješten u centralnom dijelu općine uz rijeku Drinjaču. Nalazi se na nadmorskoj visini od oko 560 metara. Okružuju ga sela: Plahovići, Buševo, Vučinići, Mladevo, Konjevići i Gojsalići. Kroz grad prolazi važna putna komunikacija Sarajevo – Tuzla.

Ime grada Kladnja potiče iz osmanskog perioda, a izveden je iz riječi “klada” (balvan) o čemu postoji zvanično tumačenje, a u narodu o toponimu grada ima više tumačenja. Tako npr. jedna legenda o nastanku imena Kladanj govori o turskom nadiranju na zapad, preko ovih područja. Da bi prešla rijeku Drinjaču, turska vojska je improvizovala most od klade. Pri prelasku, jedan vojnik se utopio i Kladnju su dali današnje ime.

Historija

Grad Kladanj prvi put se spominje u 12. vijeku, tačnije 1138. godine, u spisima mađarskog velikana Krisztofa Emerika, te kroz cijeli srednji vijek postoji kao urbana sredina.
Srednjovjekovno naselje Kladanj se pominje u Dubrovačkim spisima 1431. godine (2. avgusta) kao naselje na putu za Usoru, dok ga fra Marinić u svom putopisu iz 1366. godine spominje kao najveće mjesto u tuzlanskom kraju. U to vrijeme Kladanj je imao oko 950 kuća.
Prema turskim izvorima Kladanj se prvi put pominje 1469. godine s trgom “Četvrkovište” na kome se četvrtkom održavao veliki sajam.
U okviru Osmanskog carstva Kladanj je spomenut 1557. godine kao kasaba u okviru Sarajevskog kadiluka, da bi nešto kasnije postao samostalan kadiluk, u čiji sastav ulazi i Olovo.
U drugoj polovini 16. vijeka, Kladanj se spominje kao čaršija u kojoj ima hamam i lijepa potkupolna Hadži – Balibegova džamija iz 1545. godine, poznatija kao Kuršumlija.
Dolazak Austro-Ugarske na ove prostore (1878.godine) je donio mnogo promjena. U to vrijeme, Kladanj postaje kotar u sastavu Tuzlanskog okruga, a danas Tuzlanskog kantona.

Grad Kladanj je nastao na ušću rijeke Ujiče u rijeku Drinjaču, kao mala varoš sa nekolicinom stambenih objekata i par trgovačkih objekata. To je bilo naselje prije svega šumskih radnika koji su radili na sječi i transportu drveta iz ovog područja.

Austro-Ugarski režim je izmijenio administrativnu i političku sliku koja je bila po uzoru u ostalim dijelovima Bosne i Hercegovine. Izmijenjen je i sudski / zakonodavni sistem, a promjene su se desile i u sferi ekonomskih odnosa.
Svrha tih promjena bila je prodor austro-ugarskog kapitala, a naročito u eksploataciji šuma. Znači i tada su prvi činovnici ipak bili oni najprobraniji iz turskog doba, ali je istovremeno otvoren proces doseljavanja časnika, trgovaca, zanatlija i lica slobodne profesije, a naročito iz Ugarske, Austrije i Italije.
Prema tome, organizacija je ostala gotovo ista kao ona u osmanskom periodu s tim što je umjesto džemata, nahija i sandžaka došlo do formiranja općina, kotara i okruga. Kladanj postaje važno saobračajno čvorište, a bogatstvo šumom je opredijelilo privrednu aktivnost na ovim prostorima i zanimanje stanovnika.

Izgradnja prvih važnijih urbanih sadržaja počinje u vrijeme austro-ugarske vladavine. Podižu se škole, javni objekti i otpočinje eksploatacija šumskog blaga. Iz tog perioda, očuvano je više vrijednih objekata, među kojima je najznačajniji Konak, zatim zgrada Općine, žandarmerijska kasarna, ostaci bolnice i stari dio čaršije. Interesantna je zgrada izgrađena 1910. godine kao školski objekat, a služila i kao prva tekstilna fabrika.
U Kladnju je u socijalizmu izgrađena fabrika za flaširanje mineralne vode, odnosno, vode kojoj su pripisivana ljekovita svojstva. To je tzv. “Muška voda”, kojoj se pripisuju afrodizijačke moći i koja je jedno vrijeme bila osnovni izvozni artikal pod imenom Kladanjska voda.

Nacionalni spomenici

Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za općinu Kladanj se nalaze sljedeći spomenici:

″Kuršumlija (Hadži Bali-begova) džamija″,
″Nekropola Olovci″,
“Stara drvena džamija sa haremom u Tuholju”.

Kuršumlija (Hadži Bali-begova) džamija

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2005. godine, proglasila je „Graditeljsku cjelinu – Kuršumlija (Hadži Bali-begova) džamija u Kladnju“, nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Džamija je sagrađena 1544/1545. godine i predstavlja jedinu potkupolnu džamiju u Kladnju. Zapravo, Kuršumlija (Hadži Bali-begova) džamija u Kladnju je jedina očuvana podkupolna džamija iz najstarijeg osmanskog perioda u cijeloj sjeveroistočnoj Bosni.

Period gradnje Kuršumlije džamije, ali mnogo više oblik kupole – plitka kalota, upućuje na graditeljstvo učenika mimara Hajrudina, odnosno na ranocarigradski stil u arhitekturi. I pored toga što Kuršumlija džamija svojim dimenzijama pripada prostorno manjim i znatno skromnije urađenim džamijama, činjenica da je jedina potkupolna džamija u kraju, kao i to da tragovi oslikavanja enterijera govore o želji graditelja za monumentalnijim izrazom objekta.
Neposredno uz ulaz u harem džamije je smještena stara česma poznata kao Hadži Đurđihanumina česma. Građena je kao musluk-česma. Sastoji se od musluka na malom podzidu, prekrivenog pločom i velikog kamenog korita na koje se musluk oslanja.

Uz džamiju je i harem u kome se nalazi izvjestan broj nadgrobnih spomenika (nišana). Jedan od njih predstavlja mezar Đozić Hafiz Salih efendije, sina Osman efendije, koji je bio imam ove džamije i umro 1290 (1873) godine.

Nekropola Olovci

Nekropola Olovci, općina Kladanj, nalazi se na listi 30 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a.
Olovci su naselje koje se nalazi oko 10 km sjeverozapadno od Kladnja. U njegovoj blizini se nalaze stećci na četiri mjesta. Najznačajnija nekropola je situirana uz put Olovci – Tuholj, na lokalitetu Donji Olovci. Nekropola u Olovcima leži na kosom terenu koji se blago spušta prema putu.
Nekropola zauzima površinu od 24,5 x 14 m. Čini je osamnaest stećaka, od toga je dvanaest sljemenjaka, pet sanduka i jedan stupac. Svi stećci su dobro obrađeni. Neki primjerci su nešto utonuli. Tri sljemenjaka su ukrašena dvostrukom spiralom, križom sa okruglim završecima krakova, T križom i motivom štapa.

 

Stara drvena džamija u Tuholju

Stara drvena džamija u Tuholju nalazi se u naselju Tuholj, općina Kladanj, Bosna i Hercegovina. Proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Nacionalni spomenik čine stara drvena džamija sa pokretnim nasljeđem (ćilimi) i haremom u Tuholju.
Pouzdanih podataka o vremenu izgradnje džamije nema. S obzirom na arhitekturu Stare džamije i činjenicu da je najstariji čitljivi nišan datiran u godinu 1804, predpostavlja se da je izgrađena krajem 18. vijeka.

Uz džamiju se nalazi i staro mezarje koje je i dalje aktivno. Iako starih nišana ima nekoliko desetaka, natpisi na njima su oštećeni. U istom haremu gdje su stara džamija i mezarje izgrađena je i nova džamija koja ne uživa režim zaštite. Izgradnjom nove džamije, Stara džamija se prestala koristiti, osim za prvu džumu u mjesecu.

Privreda

Nosilac razvoja je drvna industrija “Sokolina”, koja uz živinički “Konjuh” predstavlja najvitalniji privredni kapacitet grada. Eksploatacija šuma počela je još u austrougarskom periodu. Pored drvnoprerađivačke industrije, postoje i pogoni tekstila i proizvodnja magnezita. Područje Kladnja ima povoljne uslove za zimski turizam, za lov na krupnu divljač i ribolov.

Kladanj je oduvijek bio poznat po mineralnim i ljekovitim vrelima, od kojih je svakako najpoznatiji izvor Muške vode, a kojem su se vijekovima pripisivale afrodizijačke moći i druga ljekovita svojstva, prvenstveno u smislu jačanja fizičke sposobnosti muškaraca.
Ovaj izvor je u 17. vijeku znameniti turski putopisac Evlija Ćelebija opisao kao “izvor mladosti”. Različite analize ove ljekovite mineralne vode, koje su vršene od 1968. godine, potvrdile su njenu ljekovitost i utvrdilo se da pozitivno djeluje na smanjenje krvnog pritiska i šećera u krvi, te da poboljšava cirkulaciju krvi, utječe na brže izlučivanje vode, te jača organizam.

Flaširanje vode počelo je 1968. godine. Tada je ovaj kraj i procvjetao. Tada je izgrađen i hotel ‘Muška voda’. Jedno vrijeme ova  voda se uspješno prodavala. Međutim, zbog lošeg pakovanja i pojavljivanja bakterija u flašama prestala je prodaja i sve je vraćeno na početak.
Danas je ovo izvorište u podnožju Konjuha, vjerovatno kao i u vrijeme Evlije Čelebije, daleko od očiju javnosti i industrijske eksploatacije.
Stanovnici Kladnja nadaju se da će Muška voda ponovo postati prepoznatljiva u svijetu i da će  ovaj pomalo zaboravljeni brend vratiti staru slavu cijeloj općini i državi.

(Mostarski.ba, Općina Kladanj, bastina.ba)