„Kad god putujem kroz Hercegovinu, južni dio moje domovine Bosne i Hercegovine, odlazim na veliko polje 3 km zapadno od grada Stoca koje se zove nekropola Radimlja. Tu se susrećem licem u lice sa 135 srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika raspoređenih u gusto koncentrisanim redovima. Dok se divim geometrijskim šarama, mjesecima, zvijezdama i ljudima koji me naizgled pozdravljaju raširenih ruku urezanih na bijelo kamenje, pitam se ko je tu sahranjen i kako je živio. Ovo nije bilo kakvo groblje; ono ljubomorno čuva stotine godina historije moje zemlje“, piše za BBC Lidija Pisker.
Nazvani stećci, ovi monolitni nadgrobni spomenici su neke od najprepoznatljivijih – iako zagonetnih – znamenitosti Bosne i Hercegovine. Oko 60.000 ovih srednjovjekovnih kamenih spomenika leži razbacano po cijeloj zemlji (ali i u mnogo manjem broju, susjednoj Hrvatskoj, Srbiji i Crnoj Gori), a obično su grupisani u nekropole. Izranjajući iz zelenila bosanskih brda i livada, njihovi živopisno izvedeni dizajni zbunjuju historičare i putnike vijekovima, ali i dalje služe kao simbol nacionalnog ponosa i identiteta među bosanskohercegovačkim multietničkim stanovništvom.
Stećci su rađeni od 12. do 16. vijeka, a kao i nadgrobni spomenici drugdje u svijetu, ponekad su ukrašeni vjerskim krstovima i rozetama. Drugi pokazuju oružje, što bi moglo ukazivati na društveni status i profesiju pokojnika. Scene lova na jelene, viteški dvoboji i kružne grupne pogrebne igre nude fascinantne poglede na svakodnevni život u srednjovjekovnoj Bosni. Na pojedinim stećcima nalaze se ćirilični natpisi koji sadrže podatke o pokojniku, kao i filozofske napomene, poput epitafa Vignja Miloševića koji glasi: „Nekada sam bio kao ti, a ti ćeš biti kao ja“. Ovi natpisi otkrivaju zanimljive detalje o nivoima pismenosti tog vremena.
Riječ stećci (množina od stećak) dolazi od glagola stajati, što bi opet opisalo njihovu svrhu, da stoje iznad groba pokojnika i da ga ili je identifikuju. Zbog svog historijskog i kulturnog značaja, stećci su upisani na UNESCO-vu listu svjetske baštine, kao i zbog svoje “izuzetne univerzalne vrijednosti”.
Prema riječima direktorice Historijskog muzeja Bosne i Hercegovine Elme Hašimbegović, jedan od najzanimljivijih aspekata stećaka je kako oni predstavljaju „preplitanje i stapanje različitih utjecaja – istočnih i zapadnih, mediteranskih, vizantijskih i srednjoevropskih, katoličkih i pravoslavnih, kao i uticaj latinske i ćiriličke pismenosti“.
Teritorija današnje Bosne i Hercegovine je kroz historiju bila mjesto susreta različitih kultura i religija. Pravoslavna, katolička i bosanska crkva (srednjovjekovna crkva koja je postojala između 12. i 15. vijeka) koegzistirali su u srednjovjekovnoj Bosni, a mnogi se naučnici slažu da su stećke koristili sljedbenici sve tri vjerske grupe, zasnovane na pravoslavlju nadahnutim krstovima i rozetema pronađenim na stećcima, zapadnjački inspiriranim motivima štita s mačem, te pojedinim natpisima koji se mogu prevesti kao “(osoba) istinske rimske vjere” ili “rob Božji”.
Kompletan tekst je na linku
