Bileća je općina u jugoistočnoj Hercegovini. Nadmorska visina je 476 metara, površina općine je 632,33 km2, a po procjeni iz 2013. godine broj stanovnika u općini Bileća iznosi 11.536 stanovnika. Bileća je pogranična općina prema Crnoj Gori. Na sjeveru graniči sa općinama Nevesinje i Gacko, na zapadu sa Berkovićima i Ljubinjem i na jugu sa Trebinjem.
Naseljena mjesta općine Bileća su: Baljci, Bijela Rudina, Bijeljani, Bileća, Bodenik, Bogdašići, Brestice, Čepelica, Deleuša, Divin, Dlakoše, Dola, Donja Meka Gruda, Donji Davidovići, Đeče, Fatnica, Golobrđe, Gornja Meka Gruda, Gornji Davidovići, Granica, Hodžići, Kačanj, Kalac, Korita, Krivača, Krstače, Kukričje, Kuti, Lađevići, Milavići, Mirilovići, Miruše, Mrežica, Narat, Njeganovići, Oblo Brdo, Orah, Orahovice, Pađeni, Panik, Plana, Podgorje, Podosoje, Preraca, Prijevor, Prisoje, Rioca, Selišta, Simijova, Skrobotno, Šobadine, Todorići, Torić, Trnovica, Vlahinja, Vranjska, Vrbica, Zasada, Zaušje, Zvijerina i Žudojevići.
Bileća je poznata po jednoj od najvećih vještačkih akumulacija vode u Evropi – Bilećkom jezeru. Bogata je kulturno historijskim spomenicima, Prvi tragovi civilizacije na području općine Bileća datiraju još iz neolita. Prvi pomen Bileće kao naseljenog mjesta nalazimo u dokumentima Dubrovačkog arhiva iz 1286. godine, kada se pominje pod nazivom Bilechia.
Bilećko jezero
Bileća se nalazi u istočnoj Hercegovini. Nadmorska visina gradskog područja je 476 m. Na području Bileće se ukrštaju sredozemna i kontinentalno-planinska klima. Reljef je brdovit između kojeg se nalaze kraška polja: Dabarsko, Fatničko, Plansko i Bilećko. Južno od Bileće nalazi se izvor rijeke Trebišnjice. 1966. godine je izgrađena hidroelektrana i stvorena je jedna od najvećih vještačkih akumulacija u Evropi, Bilećko jezero, koje ima dužinu 18 km, a širinu 3–4 km. Podizanjem brane Grančarevo na rijeci Trebišnjici, prije skoro pola vijeka, njene ukroćene vode, pretočene u Bilećko jezero, prekrile su sela Panik, Orah, Čepelica, Zadublje i Miruše. Osim kuća i imanja, ispod Bilećkog jezera tada je ostalo i bogato kulturno-historijsko naslijeđe iz rimskog doba.
Bileća
Bileća je prije posljednjeg rata imala veoma razvijenu privredu, čiju su okosnicu činile tekstilna, metalna i prehrambena industrija sa preko 4000 zaposlenih. Danas je situacija znatno drugačija. Većina mještana je uglavnom zaposlena u javnim ustanovama. Bilećani ističu kako ih je u poslijeratnim godinama spasilo vađenje kamena i njegova obrada. Stočarstvo i ribolov danas uglavnom zadovoljavaju vlastite potrebe.
Historija
Ilirsko i Rimsko doba
Prvi tragovi civilizacije na području općine Bileća datiraju još iz neolita, o čemu svjedoče arheološki lokaliteti, još uvijek nedovoljno istraženi. Prethistorijski tumuli, gradine i gomile, kojih prema najnovijim istraživanjima ima preko 2000, jasno ukazuju na kontinuitet i gustoću stanovništva. Posebno se ističe tumul iz Plane u kojem su nađene dvije kacige, dvanaest kopalja, veći broj fibula i ukosnica.
U sastav rimske države južni dijelovi općine Bileća ulaze 135. god p.n.e. nakon pokoravanja Ardijejaca i Plereja (držali su prostor između Popova polja i Boke Kotorske). Zajedno sa Trebinjem bilo je u sastavu Epidaura (Cavtat), najjužnije rimske kolonije na istočnoj obali Jadrana, kao njegovo zaleđe. Iz tog vremena je čuvena U-vila urbanu u Paniku, vlasništvo bogatog Italika, oko koje se razvio veliki građevinski kompleks, centar prostrane latifundije (oranice, pašnjaci, šume). Ovoj vili pripadale su i ostale građevine, villa rustica na Dračevoj strani, na Potkućnicama i uz Trebišnjicu, te niz drugih objekata, među kojima i kultnih (hram, mauzolej, grobnica). Na mozaicima i freskama U-vile iz III vijeka su prisutni simboli kršćanstva (Orfej, Meduza), pa istraživači to smatraju prvim tragovima kršćanstva u unutrašnjosti Bosne i Hercegovine. Domaće epihorsko stanovništvo je i dalje živjelo u svojim drvenim i suhozidnim naseljima po kraškim poljima i poljicima, prihvatajući sporo romanizaciju.
Istočno od plemena Daorsa, koje se nalazilo na području Stoca, bilo je pleme Deremisti, na području Dabarskog, Fatničkog i Planskog polja, a vjerovatno i na mjestu današnjeg grada Bileća. U Fatnici je nađen natpis tipičan za jugoistočno ilirsko područje. Relativno bogati arheološki i naseobinski elementi sa Dabarskog područja, Fatnice, Orahovica i Plane govore o znatnoj naseljenosti i u Rimsko doba. To najbolje potvrđuje urbano naselje u Orahovicama sa građevinskim ostacima (zidovi u temelju, profilirani ulomci krovnog vijenca neke monumentalne zgrade, mnoštvo opeke i crijepa), koji se nalaze na prostoru 700×400 metara.
Dabarsko polje
Srednji vijek
Prvi pomen Bileće kao naseljenog mjesta nalazimo u dokumentima Dubrovačkog arhiva iz 1286. godine, kada se pominje pod nazivom Bilechia. Također u istim izvorima i pod istim nazivom Bileća se pominje i u 14. i 15. vijeku kao važna raskrsnica puteva na srednjovjekovnom karavanskom putu. U jednom dokumentu od 8. septembra 1388. godine ističe se da je vojska vojvode Vlatka Vukovića u polju kod Bileće teško porazila osmanlijsku vojsku pod komandom Šahin-paše, što se ujedno smatra i jednim od prvih poraza Osmanlija na Balkanu.
U periodu od XIII do XVI vijeka na ovim prostorima historija bilježi i veliki broj stećaka, koji kao monoliti teže i do 5 tona. U okviru projekta koji ima za cilj nominaciju stećaka – nadgrobnih spomenika za upis na listu svjetske baštine – UNESCO, sa teritorije Bileća je i nekropola u naselju Baljci. Bileća je potpala pod osmanlijsku vlast 1466. godine i u vijekovima vladavine Carstva na ovim prostorima teško stradala zbog vječitih buna i otpora. U neposrednoj blizini Bileće nalazi se Vučji Do, gdje se odigrala čuvena Vučidolska bitka 1876. godine, u kojoj je učestvovalo 16 bilećkih četa. Odlukom Berlinskog kongresa Bileća je ušla u sastav Austro-Ugarske monarhije, i u tom periodu dolazi do privrednog razvitka. Prva osnovna škola u Bileći je otvorena 1880. godine, piše http://hercegovina.weebly.com/bile263a.html
Nacionalni spomenici
Na području općine Bileća nalaze se sljedeći nacionalni spomenici:
• Avdića džamija u Planoj,
• Careva džamija (Gradska ili Obradovića džamija)
• Crkva sv. Save u Bileći
• Džamija Hasan-paše Predojevića
• Manastir Vavedenja Bogorodice u Dobrićevu
• Park narodnih heroja u Bileći
• Prahistorijski tumulus i nekropola sa stećcima Grebnice – Bunčići u selu Radmilovića Dubrava
• Pravoslavna crkva Svetog arhanđela Mihaila u Trnovom Dolu
• Ćumurijina kula sa dvorima u Kutima
Manastir u Dobrićevu
Džamija Hasan-paše Predojevića
Privreda
Bilećki kamen, njegova obrada i prodaja čine okosnicu privrede u ovoj općini, a zastupljena je i tekstilna, metalna i prehrambena industrija. Bilećko jezero i rijeka Vrijeka (kod naselja Divin) pružaju dobre uslove za razvoj ribolova.
Poljoprivredna djelatnost uslovljena je reljefom, tipom zemljišta i klimom. Na poljoprivredne djelatnosti utiče mineralni sastav zemljišta, količina padavina i vrijeme izlučivanja padavina. Na području opštine Bileća nema puno obradive zemlje za veći uzgoj biljnih vrsta. Kraška polja su veoma plodna, ali zbog velike količine vode i njenim dužim zadržavanjem na površini, ova zemljišta su pristupačna za obradu samo u ljetnjem periodu. Od povrća to je uglavnom krompir, paradajz, paprika, krastavci i luk. Pored povrća uzgajaju se kukuruz, pšenica, raž, ječam, duhani, razna krmna bilja. Dobijeni proizvodi se uglavnom koriste za lične potrebe u domaćinstvu, zatim kao stočna hrana (razne žitarice i krmna bilja). Prije stvaranja vještačkog jezera u dolini Trebišnjice su postojale plantaže na kojima se veoma dobro uzgajalo povrće. Od voća se najviše uzgajaju trešnje, višnje, jabuke, šljive, maline, ribizla, kupina i smokva. Zbog pogodnog sastava zemljišta postoji dosta vinograda. Voće se uglavnom koristi za lične potrebe, zapravljenje džemova, rakije i slično.
Stočarstvo
Stočarstvo je dobro razvijeno. To su najčešće krave, ovce, koze, konji svinje. Naručito je razvijeno živinarstvo. U Bileći nema stočarskih zadruga. Ovdje je prisutan tzv. polunomadski tip, jer za vrijeme kasnog proljeća pa sve do početka jeseni stočari svoju stoku gone u planinske katune. Bilećani svoje katune imaju na Čemernu, Zelehgori i Ulobiću.
Ribolov
Ribolov je razvijen na Bilećkom jezeru i rijeci Vrijeci. Najčešće vrste ribe su som, šaran, deverika, strugač, a Vrijeka je bogata pastrmkom.
Mostarski.ba
Wikipedia
http://hercegovina.weebly.com/bile263a.html
Medžlis Islamske zajednice Bileća
Islamska zajednica u BiH, Vakufska direkcija
bilećainfo.com
