Irak u ponedjeljak obilježava 20 godina od početka invazije pod američkim vodstvom u kojoj je svrgnut dugogodišnji čelnik Saddam Hussein, ali zvanične proslave nisu planirane.
Zemlja bogata naftom ostaje traumatizirana godinama rata, okupacije i krvavih sektaških previranja koja su uslijedila nakon operacije pokrenute 20. marta 2003.
Vratio se privid normalnosti, ali Irak se i dalje bori s nizom ukorijenjenih izazova, od političke nestabilnosti do siromaštva i raširene korupcije.
Iran, najveća šiitska sila i najveći neprijatelj Sjedinjenih Država, sada ima veliki uticaj u Iraku, čija je šiitska većina oslobođena ugnjetavanja sunitskog moćnika Saddama.
Premijer Mohamed Shia al-Sudani, kojeg podržava proiranska koalicija, nije govorio o američkoj invaziji, već samo o “padu diktatorskog režima” Saddama, koji je kasnije zarobljen, suđen i pogubljen.
Na konferenciji u Bagdadu uoči godišnjice, Sudani je rekao: “Sjećamo se bola i patnje našeg naroda u tim godinama u kojima su dominirali besmisleni ratovi i sistematske sabotaže.”
Američki marš u rat započeo je pod tadašnjim predsjednikom Georgeom W. Bushom i dobio je u ritmu nakon napada militantne grupe Al-Kaida Osame bin Ladena na Sjedinjene Države 11. septembra 2001. godine.
Bush, koga je podržavao britanski premijer Tony Blair, tvrdio je da Saddam predstavlja veliku prijetnju jer razvija oružje za masovno uništenje, iako nijedno nikada nije pronađeno.
Operacija Iračka sloboda pokrenuta je kopnenom invazijom koju je predvodilo 150.000 američkih i 40.000 britanskih vojnika i bombardovanjem strateških lokacija u operaciji “šok i strahopoštovanje”.
U roku od tri sedmice, Saddamov režim je pao, a invazione snage su preuzele kontrolu nad glavnim gradom Bagdadom 9. aprila.
TV snimci koji su se proširili širom svijeta ubrzo su pokazali kako američki marinci ruše džinovsku statuu Saddama, a kasnije i Busha kako na američkom ratnom brodu proglašava “Misija obavljena”.
Invazija je, međutim, izazvala široko rasprostranjene nerede i pljačku, haos produbljen američkom odlukom da raspusti iračku vladajuću stranku i vojnu mšineriju.
Navedeni pokušaj SAD-a da uvedu liberalnu demokratiju u Irak ubrzo je iskočio iz kolosijeka nasiljem i sektaškim sukobom dok su se šiitski militanti borili sa sunitskim grupama.
Do trenutka kada su američke trupe otišle 2011. godine, rat je odnio živote više od 100.000 iračkih civila, sudeći po grupi Iraq Body Count, dok su američki gubici dostigli skoro 4.500 ljudi.
Krvoproliće je dovelo do formiranja sunitskih ekstremista – grupe Islamska država čiji je džihadistički “kalifat” donio nove strahote širom Iraka i Sirije prije njenog konačnog poraza, nakon što se koalicija predvođena SAD vratila da pomogne u borbi protiv njih.
U današnjem Iraku se održavaju izbori, ohrabruje se politički pluralitet i zvanično se garantira sloboda izražavanja.
Iračka politika u praksi ostaje, međutim, haotična i narušena sektaškim i etničkim sukobima.
Veliki antivladini protesti izbili su krajem 2019. godine, što je dovelo do još većeg krvoprolića na ulicama.
Odziv je bio slab na parlamentarnim izborima u oktobru 2021., što je izazvalo nove sukobe i nasilje prije nego što je vlada konačno formirana godinu dana kasnije.
Trećina iračkog stanovništva živi u siromaštvu, javne službe su uglavnom nefunkcionalne, a energetski bogata zemlja pati od čestih nestanka struje, posebno na ekstremnim ljetnim vrućinama.
Nepotizam i korupcija i dalje su rasprostranjeni u Iraku, gdje se željena radna mjesta u napuhanom državnom sektoru često stiču ličnim vezama, dok je nezaposlenost mladih sve veća, prenosi AFP.
(Fena)
