Bosanski Petrovac
Bosanski Petrovac je naseljeno mjesto i središte istoimene općine u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine, sa 14.346 stanovnika prema popisu iz 1991. godine. Prema preliminarnim rezultatima popisa stanovništva BiH iz 2013. godine, u općini Bosanski Petrovac živi 7.946 stanovnika.
Geografski položaj
Bosanski Petrovac je grad i centar općine u sjevero-zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine i dio je Unsko- Sanskog kantona, koji ima izuzetno povoljan geosaobraćajni položaj, jer zauzima prostor na pravcu osnovnih koridora Zapadna Evropa- Mediteran- Bliski Istok. Bosanski Petrovac se nalazi između općina Bihać na zapadu, Drvar na jugu, Ključ i Petrovac na jugoistoku, Sanski most na sjeveru i Bosanska Krupa na sjeverozapadu. Komunikacijski je dobro povezan sa Republikom Hrvatskom, a time i ostalim zemljama Evrope. Općinu okružuju planine Grmeč sa sjevera, sa zapada Risovac i Cava, a sa juga Osječenica. Gorje je bogato šumama, što predstavlja osnovu ekonomskog razvoja općine. Samu visoravan najviše karakteriše kraško tlo. Osim nekoliko neznatnih izvora po podnožju okolnih obronaka na ovoj visoravni nema niti jedne rijeke, čak niti ovećeg potoka.
Fenomen zvani “vrtače” je prisutan u selu Kapljuh kod Bosanskog Petrovca. Kapljuh je naseljeno mjesto u Bravskom polju, a nalazi se u sastavu općine Bosanski Petrovac. Ove male udolice, odnosno vrtače, smještene su preko ovih temeljnih površina Bravskog polja. Vrtače su kružna udubljenja sa strmim stranama. Najčešće su u obliku lijevka, ali postoje tanjuraste i kotlaste. Prostor s mnogim vrtačama se naziva boginjavi krš. Vrlo mala kružna udubljenja se nazivaju kamenice.
Historija grada
Kao naselje Bosanski Petrovac je postojao i u rimsko doba kao raskrsnica puteva tad najmoćnijeg Rimskog carstva, a Konstantin Porfirogenet ga spominje 1334. godine pod nazivom Pset. Razdoblje rimske dominacije ovdje je potvrđeno nalazima na 15 lokaliteta, što već samo po sebi govori o veoma slabom naseljavanju ovih područja u to vrijeme. Na lokalitetu Bukovača nalaze se tragovi rimske nekropole, gdje je otkrivena kasno-antička grobnica i rimski novac. Još su sačuvani tragovi rimskog života na lokalitetima Cimesa, Vaganca Bjelajskog i kod lokaliteta Vodjenica.
Samo 16 lokaliteta iz perioda srednjeg vijeka govori da je ovo geografski veoma prostrano područje slabo naseljeno i u ovom periodu. Treba spomenuti srednjovjekovni grad Bjelaj (stari toponim Bilaj) koji se nalazi na rubu Bjelajskog (Bilajskog) polja. Prvi put se u dokumentima spominje 945. godine. Srednjovjekovna arhitektura ovog grada je i danas dosta dobro očuvana. Najstarijem jezgru grada pripada moćna okrugla kula visoka oko 16 m i gradsko dvorište s cisternom opasano snažnim bedemom. Pored kule je i glavni ulaz u grad. Od srednjovjekovnih naselja treba spomenuti grad Covku koji se spominje u 15. vijeku. Ruševine ovog grada nalaze se na prvobitnoj prethistorijskoj gradini. Historijski izvori ga spominju kao kraljevski grad u Humskoj župi. Najpoznatiji gospodari Covke bili su plemići Orlovići, koji su ovaj grad održavali sve do njegovog pada pod osmansku vlast 1524. godine.
Osmanlije ovo područje osvajaju između 1520. i 1530. godine i tu organizuju kadiluk Novosel. Bosanski Petrovac spada među mlađa gradska naselja u Krajini. Grad u Petrovcu sagrađen je za vrijeme sultana Ahmeda III iza Karlovačkog mira (1699. godine). Lika i Dalmacija, koje su do tada bile u sastavu velikog Osmanskog carstva, potpadaju pod vlast Austrije, odnosno Mletačke Republike, a bosnjačko muslimansko stanovništvo se povlači iz tih oblasti i naseljava područja Kulen-Vakufa, Bjelaja, Bihaća, Cazina i područje sadašnjeg Bosanskog Petrovca, gdje osnivaju grad. U gradu je bila jedna tabija i jedna kula na više spratova, a spadala je među najviše u području Krajine.
Petrovački grad je dočekao u dobrom stanju okupaciju Austro-Ugarske 1878. godine. Vjerovatno je porušen 1905. godine prilikom provođenja regulacionog plana, koji je izgradila austro-ugarska vlast. U vrijeme osmanske dominacije bio je sjedište Petrovačke kapetanije. Za vrijeme Drugog svjetskog rata u Bosanskom Petrovcu je održan Prvi kongres AFŽ i Prvi kongres ljekara partizana.
Nacionalni spomenici
O davnim vremenima svjedoče srednjevjekovna crkva Svetog Đurđa ili Panađur, te Stari grad Bjelaj.
Stari grad Bjelaj smješten je na vrhu brijega, na platou koji se proteže u pravcu sjever-jug i moćno nadvisuje bjelajsko polje i selo Bjelaj. Kula datira iz 14. vijeka i dobro je očuvana. Stari grad Bjelaj dobio je ime po bijeloj boji kojom se isticao iznad bjelajskog polja. Nastao je u srednjem vijeku, a ima dva dijela: južni srednjevjekovni i sjeverni osmanski dio. Grad je sagrađen u nepravilnom obliku pravougaonika dužine oko 40 metara i širine oko 35 metara.
Na drugom kraju opštine Bosanski Petrovac, koji je u srednjem vijeku bio poznat kao župa Pset dominira srednjevjekovna crkva Svetog Đurđa ili Panađur. Obje građevine su proglašene nacionalnim spomenicima Bosne i Hercegovine.
Crkva sv. Jurja u Koluniću je kršćanska crkvica. Datira iz ranosrednjovjekovnih vremena. Sa svih strana okružena je nekropolom sa stećcima pa ih se uzima kao jednu cjelinu.
Nalazi se pokraj ceste Bosanski Petrovac – Drvar, na lokalitetu Crkvina. Blizu je vrela Klisine svetinje. Ruševine obuhvaćaju i crkvu i samostan. Narod ih zove Panađur “hram sv. Đurđa”.
Crkva je djelimično obnovljena i restaurirana 1960-ih. U 19. vijeku postoje zapisi o stanju, prema kojima je napravljena restauracija. Oltar je, prema zapisu P.Mirkovića iz 1894. a prema pričanju mještana bio “išćemeran na kube“. No, već je bio srušen nekoliko godina prije. Visina tornja bila je 13,5 m i uglovi i zid od oltara bili su tesani. Zapadna i istočna strana tornja bile skoro srušene, ali su ostali bridovi sa odrađenim klesanim kamenjem. Nepoznato je kako su se penjali na dio tornja iznad svoda apside. Crkva je jedinstvene gradnje na teritoriji Bosne i Hercegovine.
Privreda
Do 1991. godine privreda općine Bosanski Petrovac bila je organizovana u 4 osnovna sektora: prerada drveta, tekstilna industrija, prerada plastičnih masa i poljoprivreda. U ovim djelatnostima bila je zaposlena većina stanovništva i one su bile okosnica privrednog razvoja ovog kraja. Nakon 1995. godine se situacija u privredi drastično promijenila. Proces privatizacije je tekao veoma sporo, tako da je broj uspješno privatizovanih preduzeća veoma mali. Ukupno ostvareni finansijski efekti iz privatizacije su takođe mali. Sada su dominantna mala preduzeća u privatnom vlasništvu, sa manjim brojem zaposlenih, te ugostiteljske radnje i trgovine.
Тurizam Općina Bosanski Petrovac raspolaže s velikim potencijalom za razvoj turizma, koji nažalost nije iskorišten. Postoji ski centar koji pruža uslove za razvoj skijaškog turizma, a ujedno su urađeni regulacioni planovi za razvoj turističkog naselja u čijem se sklopu nalazi i prostor „vazdušne banje“, kao pretpostavka za razvoj zdravstvenog turizma.
Teritorija grada Bosanskog Petrovca se nalazi na nadmorskoj visini 669 m/nv, okružena planinama Grmeč, Osječenica i Klekovača. Između šumom bogatih planina Osječenice (1796m) i Klekovače (1962m), nalazi se prevoj Oštrelj, od davnina poznat kao vazdušna banja. Oštrelj je klimatski centar na visini od 1040mn/v i zbog velike koncentracije ozona među najvećim je u Evropi. Pogodan je za liječenje srčanih i plućnih bolesti i za zdravstvenu rekreaciju djece.
Poznate ličnosti
Četiri bosansko hercegovačka velikana i viteza kulture, Ahmet Hromadžić dječiji pisac, svjetski renomirani književnik Skender Kulenović te slikari svjetskog ranga: Jovan Bijelić i Mersad Berber rođeni su u Bosanskom Petrovcu.
„Gdje god otputujem, Bosna me ranjava. Tako da je to u meni ostalo. Zapravo, ja sam stalno u jednom dijalogu s tom temom Bosne“, rekao je Mersad Berber.
Mersad Berber
„Sve je najednom iščezlo, sve što sam u dugim godinama učenja i traženja bio sakupio u sebi, u glavi i po džepovima, ostala je samo moja Bosna i njen pejzaž u meni. Ne jedno određeno brdo, ne jedna livada, već vizija onoga što živi u meni kao moja Bosna. Onda sam najednom shvatio da sam ja slikar ove zemlje i da ja izvan toga nisam ništa i da ja izvan toga ne mogu ništa naći. Ni postići“, napisao je Jovan Bijelić.
(Mostarski.ba/Aljazeera Balkans, Anadoly Agency, Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine, www.bosanskipetrovac.gov.ba)
